Narodowe Centrum Nauki współtworzy polski węzeł Europejskiej Chmury Otwartej Nauki

15 stycznia 2026 r. Narodowe Centrum Nauki podpisało porozumienie formalizujące powstanie polskiego Węzła Krajowego Europejskiej Chmury Otwartej Nauki – EOSC Polska. W imieniu NCN podpis złożył prof. dr hab. Krzysztof Jóźwiak, Dyrektor Narodowego Centrum Nauki.

Dokument zacieśnia współpracę pomiędzy Narodowym Centrum Nauki, Akademickim Centrum Komputerowym Cyfronet AGH, Instytutem Oceanologii Polskiej Akademii Nauk, Interdyscyplinarnym Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu Warszawskiego oraz Politechniką Gdańską.

 ,,Dla naukowców kluczowe jest poczucie, że mogą bezpiecznie dzielić się danymi – podkreślił prof. Krzysztof Jóźwiak, Dyrektor Narodowego Centrum Nauki – EOSC zapewnia ramy, w których otwartość nie oznacza utraty kontroli, lecz świadome i odpowiedzialne zarządzanie danymi badawczymi”.

Porozumienie dotyczy wspólnej realizacji działań na rzecz integracji krajowych zasobów badawczych z europejską infrastrukturą EOSC.

Otwarta nauka w praktyce

Europejska Chmura Otwartej Nauki (EOSC) to inicjatywa mająca na celu stworzenie otwartego, cyfrowego środowiska badawczego dla naukowców z całej Europy. Ułatwia dostęp do repozytoriów i danych badawczych, usług chmurowych oraz zaawansowanych narzędzi analitycznych w sposób bezpieczny i zgodny z zasadami FAIR (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable).

Kluczową rolę w tym ekosystemie odgrywają węzły krajowe, tematyczne i e-infrastrukturalne, które wspólnie tworzą Federację EOSC. Zadaniem EOSC Polska (EOSC-PL) jest stworzenie ram pozwalających na płynną integrację polskich zasobów badawczych z Europejską Chmurą Otwartej Nauki, zwiększenie ich dostępności i interoperacyjności oraz umożliwienie ich ponownego wykorzystania przez naukowców
w kraju i za granicą.

Rola Polski w europejskiej Federacji EOSC

Od marca 2025 r. polski węzeł krajowy EOSC-PL, wraz z 13 innymi węzłami, uczestniczy w fazie rozbudowy Federacji EOSC (build-up phase). Jej celem jest wypracowanie wspólnych zasad oraz mechanizmów technicznych i organizacyjnych umożliwiających sprawne funkcjonowanie federacyjnej struktury.

Podpisanie porozumienia to przełomowy moment, który nadaje oficjalny bieg tym działaniom.

Podpisanie Memorandum of Understanding to przełomowy moment, który nadaje formalny kształt naszym wspólnym ambicjom budowy Federacji EOSC. Jako Akademickie Centrum Komputerowe Cyfronet AGH, wspólnie z partnerami kładziemy fundament pod polski węzeł krajowy, który staje się integralną częścią europejskiej sieci. Ten krok potwierdzenie, że nasze doświadczenie w usługach obliczeniowych i integracji rozwiązań dla nauki może być realnym pomostem między zasobami krajowymi a ofertą europejską – podkreśla dr inż. Marek Magryś p.o Dyrektor Akademickiego Centrum Komputerowego Cyfronet AGH

Znaczenie EOSC dla uczelni i ich infrastruktury badawczej podkreśla również środowisko akademickie.

,,European Open Science Cloud stanowi strategiczną szansę dla uczelni i ich infrastruktury badawczej na wzmocnienie widoczności oraz konkurencyjności w Europie, przy jednoczesnym uznaniu zarządzania danymi badawczymi za jedno z kluczowych wyzwań rozwoju nowoczesnej nauki” – wskazuje Prorektor ds. Nauki Politechniki Gdańskiej, prof. dr hab. inż. Dariusz Mikielewicz

Wspólna inwestycja w przyszłość nauki

Podpisane porozumienie to istotny krok w kierunku wzmacniania otwartej nauki w Polsce i pełniejszego włączenia polskich badaczy w europejski ekosystem danych badawczych. Dzięki współpracy instytucji naukowych i infrastrukturalnych EOSC Polska staje się ważnym partnerem w europejskiej Federacji.

„Polskie repozytoria danych badawczych osiągnęły dziś poziom dojrzałości, który pozwala im nie tylko skutecznie wspierać krajową naukę, lecz także stanowić istotny wkład w budowę europejskiego ekosystemu EOSC.” – mówi Jakub Szprot, kierownik Platformy Otwartej Nauki ICM UW

Rola i zadania Węzła Krajowego EOSC

Dr inż. Marcin Wichorowski, Instytut Oceanologii PAN, kierownik Narodowego Centrum Danych Oceanograficznych wyjaśnia ,,Węzeł Krajowy EOSC pełni funkcję koordynacyjną i rozwojową, wspierając harmonizację zarządzania danymi badawczymi oraz rozwój polityk otwartej nauki w Polsce. Istotnym elementem tych działań jest upowszechnianie dobrych praktyk oraz budowanie kompetencji środowiska naukowego poprzez szkolenia”. Zwraca uwagę, że szczególny nacisk kładziony jest na zwiększanie możliwości ponownego wykorzystania danych naukowych dotyczących środowiska morskiego, w tym poprzez poprawę ich jakości, interoperacyjności, dostępności i zgodności z zasadami FAIR. Marcin Wichorowski zaznacza, że partnerzy Węzła angażują się również w rozwój zaawansowanych naukowych przypadków użycia oraz realizację projektów międzynarodowych, także w obszarach wymagających szczególnej ochrony danych, przy jednoczesnym zapewnieniu mechanizmów umożliwiających bezpieczne i odpowiedzialne ponowne wykorzystanie danych w badaniach, monitoringu środowiska i procesach decyzyjnych.

Narodowe Centrum Nauki w EOSC

Od 2021 r., decyzją Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, NCN odgrywa koordynacyjną rolę w rozwoju EOSC w Polsce oraz pełni funkcję delegata w EOSC Steering Board.

Federacja EOSC realizowana jest w ramach współprogramowanego Partnerstwa Europejskiego, opartego na porozumieniu pomiędzy Komisją Europejską i EOSC Association z 2021 roku.

Od 2021 r. NCN koordynuje również prace Sieci EOSC PL, skupiającej 30 instytucji zaangażowanych w rozwój otwartej nauki w Polsce. Narodowe Centrum Nauki aktywnie uczestniczy w pracach grup roboczych Federacji EOSC oraz w budowie jej struktur organizacyjnych i technicznych.

EOSC Polska działa na rzecz zapewnienia naszym naukowcom cyfrowej przestrzeni do prowadzenia nowatorskich badań dzięki dostępowi do ogólnoeuropejskich zasobów nauki, w tym wysokiej jakości danych badawczych, nowoczesnych platform analitycznych, repozytoriów oraz usług wspierających otwartą i interdyscyplinarną współpracę. Ostatecznie to właśnie naukowcy są głównymi beneficjentami tych działań.